يكى از آن‌ها « الحاوى » است . هشتاد و شش سال عمر كرد . » « 1 » 3 - ابن‌خلكان : « از چهره‌هاى برجسته و بزرگان فقهاى شافعى و نگهبان مذهب بود و كتاب « الحاوى » از اوست . هر كه كتاب او را مطالعه كرد ، به تبحّر و معرفت كامل او به مذهب گواهى داد . در شهرهاى بسيارى قضاوت به او واگذار شده بود . . . . » « 2 » 4 - ذهبى : « در فقه و اصول و تفسير ، پيشوا و نسبت به ادبيات عرب ، بينا بود . . . . » « 3 » 5 - يافعى : « پيشواى بسيار دانشمند و درياى بزرگ و داورترين قضات . . . . » « 4 » 6 - سبكى : « ابوالحسن ماوردى نويسنده‌ى « الحاوى » ، پيشواى جليل القدر و بلندمرتبه . . . او امامى بلندمرتبه و باجلالت بود ، دستى گشاده در مذهب و آگاهى فراوانى در ديگر دانش‌ها داشت . شيخ ابواسحاق گفت : در بصره و بغداد سال‌هاى بسيارى درس خواند و در فقه و ادبيات ، كتاب‌هاى فراوانى دارد و حافظ مذهب بود و خطيب گفت : از فقهاى بزرگ شافعى است و كتاب‌هاى متعدّدى در اصول و فروع فقه و غير آن دارد و گفت : در كل كشور قضاوت به او واگذار شده بود ، يكى از پيشوايان بود و داراى نوشته‌هاى نيكويى در هر رشته از دانش بود . . . . » آن‌چه ماوردى در كتاب « ادب الدّين و الدّنيا » مىآورد بيانگر ديانت و مجاهده‌اش با نفس خويش است : « از چيزهايى كه در مورد خود مىيابم اينكه در اقسام بيع‌ها كتابى تأليف كردم . در آن از كتاب‌هاى ديگران هرچه توانستم گِرد آوردم و سخت كوشيدم و ذهن خود را به كار گرفتم تا كامل شد و به پايان رسيد . از آن به خود مىباليدم و مىپنداشتم كه آگاه‌ترين مردم در اين رشته هستم . در مجلسى بودم كه دو مرد اعرابى پيش من آمدند و از بيعى پرسيدند كه در باديه انجام داده بودند كه آن‌عقد ،

--> ( 1 ) . الكامل في التاريخ حوادث 450 . ( 2 ) . وفيات الأعيان 1 / 326 . ( 3 ) . العبر في خبر من غبر حوادث : 450 . ( 4 ) . مرآة الجنان حوادث : 450 .